Archive for Czerwiec, 2012

Ćwiczenia uczynniające stawy

Ćwiczenia są ważnym elementem w procesie uczynnienia stawów i przywrócenia pełnych możliwości ruchowych, które choroba znacznie ogranicza. Niżej opisane ćwiczenia usuwają sztywność stawów i zwię­kszają w nich ilość płynu maziowego, co łagodzi ból. Zaleca się gimna­stykę jako codzienną formę terapii. Jeżeli nie jesteś w stanie wykonać pełnego ruchu, zrób to w takim stopniu, jaki jest dla ciebie możliwy, powoli zwiększając jego zakres.

Palce dłoni. Połóż swobodnie dłoń i przedramię na płaskiej powierzch­ni. Powoli zegnij palce (tylko ostatni staw). Wytrzymaj przez 5 sekund. Teraz zaciśnij mocno pięść. Wytrzymaj przez 5 sekund. Zwolnij uścisk i trzymaj palce płasko na powierzchni przez 10 sekund. Naciągnij otwar­tą dłoń, wydłużając palce i kciuk najdalej, jak możesz, wytrzymaj 5 sekund. Powtórz ćwiczenie z drugą dłonią.

Nadgarstki. Połóż przedramię na płaskiej powierzchni ze zgiętym nad­garstkiem i dłonią zwisającą nad krawędzią. Teraz zaciśnij mięśnie przedramienia i dłoni tak, aby dłoń znalazła się na tym samym poziomie co przedramię. Zginając nadgarstek ustaw dłoń prostopadle do podłogi. Teraz powoli, zachowując opór, opuszczaj nadgarstek w kierunku podło­gi, utrzymując dłoń w pozycji prostopadłej. Powtarzaj ćwiczenie trzy razy dziennie.

Ramiona i łokcie. Stań w pozycji wyprostowanej. Połóż dłonie za głową tuż nad samym karkiem, łokcie odchyl na boki. Zegnij ręce w ramionach przesuwając łokcie do przodu, przed samą twarzą najdalej jak możesz. Teraz, zachowując opór mięśni (dłonie dalej oparte na karku), odepchnij łokcie do tyłu najdalej, jak możesz. Brodę trzymaj lekko uniesioną. Powtórz ćwiczenie kilka razy.

Ramiona. Ćwiczenie zwiększa zakres ruchu rąk oraz sprzyja utrzyma­niu prawidłowej postawy górnej części ciała. Stań w pozycji wyprostowa­nej i odchyl ręce na boki. Z unieruchomionymi łokciami zegnij ręce, aby dłonie były płaskie i ustawione w pozycji prostopadłej do podłogi. Ode­pchnij ręce tak, jakbyś chciała przesunąć coś dużego. Następnie wyko­naj rękami pięćdziesiąt małych kółek do tyłu napinając cały czas mięś­nie, po czym odpocznij. Następnie wykonaj jeszcze raz pięćdziesiąt kółek i znowu odpocznij.

Biodra. Połóż się na plecach z nogami rozsuniętymi na odległość kilku­nastu centymetrów. Napnij mięśnie nóg i powoli rozsuwaj nogi, najpierw na odległość około 30 centymetrów. Wytrzymaj w tej pozycji licząc do czterech. Następnie rozsuń nogi o dalsze 30 centymetrów. Wytrzymaj licząc do czterech. Teraz rozsuń je najdalej, jak możesz. Wytrzymaj licząc do dwóch. Zsuń je razem, po czym rozsuń ponownie (najdalej jak możesz), i wytrzymaj licząc do czterech. Zsuń nogi.

Biodra i kolana. Połóż się płasko na podłodze z nogami rozsuniętymi na odległość około pół metra. Powoli obróć kolana i stopy do siebie kilka-kilkanaście centymetrów, obracając nogi od linii bioder. Wytrzymaj licząc do dwóch. Wróć do pozycji wyjściowej. Obróć stopy ponownie, ale tym razem zbliż je do siebie bardziej niż poprzednio. Wytrzymaj licząc do dwóch. Rozluźnij nogi.

Staw skokowy. Usiądź na wysokim krześle ze stopami zwisającymi nad podłogą. Zegnij lekko stopy trzymając palce stóp skierowane w górę, a pięty w dół. Wytrzymaj licząc do dwóch. Rozluźnij nogi i opuść stopy, aby zwisały swobodnie, licząc do dwóch. Ponownie zegnij stopy, jednak tym razem mocniej. Wytrzymaj licząc do dwóch. Obróć stopy odwracając je od siebie na zewnątrz i powtórz ćwiczenie. Następnie obróć stopy w swoim kierunku, po czym powtórz ćwiczenie.

Ćwiczenia (w terapii osteoartretyzmu)

Utrzymanie równowagi pomiędzy odpoczynkiem i aktywnością stano­wi podstawę terapii ruchem fizycznym dla osób chorych na osteoartretyzm. Całkowite unikanie aktywności powoduje usztywnienie stawów, natomiast nadmierne ich obciążanie jest przyczyną bólu. Zaleca się więc umiarkowaną aktywność bez obciążania stawów, na przykład jogę, pływanie lub ćwiczenia gimnastyczne o ograniczonym zakresie ruchu. Ten rodzaj aktywności nie tylko może sprawić .ulgę w dolegliwościach kostno-mięśniowych, ale też poprawi krążenie i ogólny stan zdrowia osoby chorej.

Ćwiczenia ruchowe przyczyniają się do zwiększenia w stawach ilości płynu maziowego, który omywa chrząstkę i kości, łagodząc ból. Zbyt intensywne ćwiczenia mogą mieć jednak skutek przeciwny i nasilać ból. Dlatego też przez wiele lat – z obawy przed bólem – unikano ćwiczeń gimnastycznych, które obecnie stanowią jedną z najpopularniejszych terapii wspomagających w leczeniu osteoartretyzmu. Jeszcze nie tak dawno osobom cierpiącym na to schorzenie zalecano leżenie w łóżku.

Obecnie lekarze w pełni doceniają korzyści płynące z ruchu fizyczne­go. Zalecają zatem chorym realizowanie codziennego programu łagod­nych ćwiczeń rozciągających i zwiększających za­kres ruchu, a także naprzemienne pływanie i spacerowanie w ciągu całego tygodnia.

Chiropraktyka (w terapii osteoartretyzmu)

Dbałość o dobrą kondycję mięśni, kości i układu nerwowego kręgo­słupa jest głównym zadaniem naturalnej metody leczenia, jaką jest chiropraktyka. Gdy ulegną przemieszczeniu stawy kręgosłupa, których zadaniem jest m.in. ochrona nerwów przebiegających w rdzeniu kręgo­wym, może wystąpić naruszenie równowagi w organizmie. W wyniku jej zakłócenia często dochodzi do zmiany wielu funkcji ciała, co powoduje zarówno ostre stany zapalne, jak i choroby zwyrodnieniowe.

Chiropraktyka jest bardzo skuteczną metodą leczenia problemów artretycznych. Ponieważ terapia manualna stymuluje układ enzymaty­czny, metaboliczny oraz nerwowy, organizm może skierować siły leczni­cze do uszkodzonych obszarów, aby przywrócić ich prawidłowe funkcjo­nowanie. Poza tym manipulowanie tkanką miękką pobudza układ krwionośny i limfatyczny, sprzyjając usuwaniu toksyn ze stawów i w ten sposób łagodząc uraz. Manipulowanie tkanką miękką powoduje też rozluźnienie napięcia w mięśniach otaczających stawy, co zwiększa za­kres ich ruchu. Równocześnie metody te pomagają odtworzyć rów­nowagę homeostatyczną organizmu, i co najważniejsze – w odróżnieniu od tradycyjnych lekarstw nie wywołują skutków ubocznych. Tradycyjne leki łagodzą wprawdzie niektóre bolesne objawy artretyzmu, nie leczą jednak choroby.

Mimo że chiropraktyka jest doskonałą formą terapii schorzeń mięśniowo-kostnych, do których należy osteoartretyzm, istnieje kilka rodza­jów zaburzeń, dla których ta forma leczenia nie jest zalecana. Głównie dotyczy to stanów zapalnych kości i choroby nowotworowej. Poza tym, podobnie jak przy osteoporozie, jeśli osteoartretyzmowi towarzyszy miaż­dżyca lub jakiekolwiek problemy z tętnicami, należy unikać manipulowania kręgami w okolicach szyi i dolnej części pleców.

Jest wiele innych naturalnych terapii zastępujących leczenie manu­alne, m.in. akupunktura, aromaterapia, hatha-joga, zioła, masaż, medy­tacja i psychoterapia.

Różnorodne sposoby stosowania akupresury w leczeniu osteoartretyzmu

Stawy palców dłoni

  • TW 4: punkt ten znajduje się w zagłębieniu na środkowej części nadgarstka po zewnętrznej stronie dłoni.
  • LI 10 (meridian jelita grubego): przy zgiętym łokciu i dłoni skierowa­nej w dół punkt ten można znaleźć w odległości równej szerokości dwóch palców pod fałdą łokcia. Należy naciskać kość.
  • TW 5: punkt znajduje się na zewnętrznej stronie przedramienia (dłoń skierowana w dół), w odległości równej szerokości trzech palców nad fałdą nadgarstka, w połowie odległości pomiędzy dwiema kośćmi.
  • P 7 (meridian osierdzia): punkt zlokalizowany jest w centrum fałdy środka nadgarstka, na wewnętrznej stronie ręki.

Kolana

  • GB 33 (meridian woreczka żółciowego): punkt znajduje się w odległo­ści równej szerokości czterech palców nad punktem woreczka żółcio­wego.
  • St 36 (meridian żołądka): punkt znajduje się na łydce, w odległości równej szerokości czterech palców pod dolną krawędzią rzepki i jednego palca za golenią, na mięśniu, który porusza się podczas zginania stopy.

Biodra (punkty lokalne)

  • GB 31 (meridian woreczka żółciowego): punkt znajduje się na zewnę­trznej stronie uda w odległości równej szerokości około 20 centyme­trów od zgięcia kolana. Gdy stoisz z rękami opuszczonymi wzdłuż boków, znajdziesz go w miejscu, gdzie koniec środkowego palca dotyka biodra.
  • B 30 (meridian pęcherza moczowego): punkt zlokalizowany jest w do­lnej części pleców, na poziomie czwartego otworu krzyżowego w odle­głości około 4 centymetrów od kręgosłupa.

Biodra (punkty odlegle)

  • GB 34 (meridian woreczka żółciowego): punkt znajduje się na zewnę­trznej stronie nogi, zaraz pod główką kości strzałkowej.
  • GB 40 (meridian woreczka żółciowego): punkt można znaleźć we wgłę­bieniu przed zewnętrzną kością stawu skokowego.

Ramiona (punkty miejscowe)

  • LI 11 (meridian jelita grubego): przy zgiętym łokciu i dłoni skierowa­nej w dół punkt ten znajdziesz w zagłębieniu fałdy łokcia, po stronie zewnętrznej ręki.
  • TW 14: punkt zlokalizowany jest pod stawem ramiennym, w zagłębie­niu znajdującym się około 2-3 centymetrów za punktem jelita grubego.
  • TW 15: punkt znajduje się w zagłębieniu pomiędzy mięśniem i kością na końcu kości ramiennej, gdzie łączy się ona z łopatką. Przy podnie­sionej w górę ręce w tym punkcie pojawia się zagłębienie.

Ramiona (punkty odlegle)

  • TW 3: punkt znajduje się na zewnętrznej stronie dłoni, w zagłębieniu tuż między czwartą i piątą kością śródręcza.
  • LI 10 (meridian jelita grubego): przy zgiętym łokciu i dłoni skierowa­nej w dół, punkt ten można znaleźć w odległości równej szerokości dwóch palców pod fałdą łokcia. Należy naciskać kość.

Dolny odcinek kręgosłupa

Poniższe dwa punkty należy stymulować równocześnie.

  • SI 3 (meridian jelita cienkiego): punkt ten można zlokalizować pod­czas zaciskania pięści. Znajduje się na zewnętrznej stronie małego palca, w zagłębieniu za stawem głównym.
  • B 62 (meridian pęcherza moczowego): punkt znajduje się w zagłębie­niu bezpośrednio pod zewnętrzną kością stawu skokowego.
  • B 23 (meridian pęcherza moczowego): punkt znajdziemy w odległości niecałych 4 centymetrów od środka kręgosłupa, pomiędzy drugim i trzecim kręgiem lędźwiowym.
  • B 40 (meridian pęcherza moczowego): punkt znajduje się w środko­wym punkcie fałdy za kolanem.

Akupresura (w terapii osteoartretyzmu)

Według chińskich lekarzy przyczyną osteoartretyzmu może być nie­wydolność nerek – narządu stanowiącego podstawę energetyczną orga­nizmu – lub niedobór „esencji” yin (również związanej z funkcjonowa­niem nerek), a także niewydolność wątroby.

Ponadto osteoartretyzm może być spowodowany stagnacją przepływu chi albo krwi, ewentualnie zaburzeniami powstałymi w efekcie umiejsco­wienia się w meridianach wiatru i wilgoci.

Każdy rodzaj artretyzmu charakteryzuje się innymi objawami. Na przy­kład artretyzm „wietrzny” nasila się podczas poruszania się i w czasie wietrznej pogody. „Sercowy” artretyzm może przejawiać się stanem zapal­nym i zaczerwienieniem; przy tego rodzaju artretyzmie przeważnie czujemy ciepło przy dotykaniu chorych stawów. W „zimnym” artretyzmie ból sta­wów nasila się, gdy temperatura spada lub następują inne zmiany pogody. „Wilgotny” artretyzm oznacza nasilenie się objawów wraz ze wzrostem wilgotności; odczuwa się w tym czasie ociężałość stawów. Konkretny przy­padek chorobowy może być też kombinacją wielu różnych rodzajów artre­tyzmu. Do bólu artretycznego przyczynia się także jedzenie zimnych, wil­gotnych lub wytwarzających ciepło produktów.

Leczenie obejmuje „usunięcie” z organizmu wiatru, wilgoci, zimna lub ciepła i zrównoważenie energii chi, a także poruszenie i odżywienie krwi.

Leczenie akupresurą obejmuje różnorodne metody stymulowania pun­któw akupresurowych poprzez zmianę kierunku przepływu energii w ciele, a w konsekwencji pobudzenie wytwarzania substancji przeciwbólowych. Akupunktura opiera się na tych samych zasadach co akupresura, musi być jednak aplikowana przez kwalifikowanego lekarza z wieloletnim do­świadczeniem.

Mimo że akupresura, aplikowana we właściwy sposób, jest łagod­nym i bezpiecznym sposobem leczenia, trzeba zachować pewne środki ostrożności. Nigdy nie należy stosować akupresury jako podstawowej terapii, gdy artretyzmowi towarzyszy obfite krwawienie lub upławy z po­chwy, ewentualnie w przypadku nie zdiagnozowanego bólu. Każdy z tych objawów może być sygnałem istnienia poważnej choroby, która wymaga natychmiastowej porady lekarskiej.

Wtamina D, A, C – preparaty witaminowe

Witamina D. Czasem bywa wskazane (dieta uboga w składniki odżyw­cze, ograniczona ekspozycja na słońce) przyjmowanie preparatów z wita­miną D w ilości 5 miligramów dziennie. Jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią, zaleca się spożywanie dodatkowo 5 miligramów dziennie. Należy też pamiętać, że witamina D rozpuszcza się w tłuszczach, jej nadmiar magazynowany jest w wątrobie oraz tkance tłuszczowej i może osiągnąć poziom toksyczny.

Witamina A. Zalecana dawka żywieniowa witaminy A wynosi 800 RE (1 RE = 1 mikrogram retinolu lub 6 mikrogramów betakarotenu). Ilości większe od zalecanych mają skutek przeciwny, powodując utratę masy kostnej. Ponieważ witamina A rozpuszcza się w tłuszczach, nadmierna jej ilość magazynowana jest w wątrobie oraz tkance tłuszczowej i może osiągnąć poziom toksyczny.

Witamina C. Zalecana dzienna dawka witaminy C wynosi 60 mili­gramów, tyle zawiera średniej wielkości pomarańcza. Jednakże na przykład stres, picie kawy czy alkoholu mogą zmniejszyć jej zasoby. Dostępne preparaty megawitaminowe zawierają przeważnie duże ilości tej witaminy – 250 do 1000 miligramów (jeśli to wskazane, można podzielić dużą dawkę na mniejsze). Wprawdzie nadmiar witaminy C wydalany jest z organizmu w ciągu niecałej godziny i nie może wywołać szkodliwych skutków ubocznych, jednak podzielenie dawki – choćby pół rano i pół wieczorem – może podnieść poziom wchłaniania jej przez organizm.

Wapń – preparaty witaminowe

Ponieważ większość z nas nie spożywa nawet przybliżonej ilości wapnia niezbędnego dla prawidłowego funkcjonowania układu kostne­go, można wykorzystać w tym celu preparaty wapniowe. Dietetycy zgod­ni są co do tego, że codzienne spożywanie 2000 miligramów wapnia pochodzącego z pożywienia i z preparatów zastępczych jest tolerowane przez organizm bez skutków ubocznych. Dokładnie nie wiadomo, czy tolerowane są duże ilości wapnia pochodzącego wyłącznie z preparatów. Nadmiar wapnia może być przyczyną stwardnienia tętnic spowodowa­nego zwapnieniem oraz „kamieni nerkowych” (złogi minerałów w ner­kach). Jeżeli podejmiesz decyzję o przyjmowaniu preparatu, wybierz taki, który będzie zawierał odpowiednie ilości tego minerału.

Radzimy unikać preparatów kostnych i dolomitu. Mimo że znajduje się w nich dużo wapnia, oba preparaty zawierają zwykle znaczne ilości ołowiu oraz innych szkodliwych metali, które odkładają się w organizmie i pozostają tam na zawsze. Preparaty neutralizujące kwas żołądkowy, które zawierają wyłącznie wapń, są doskonałym źródłem tego minerału, natomiast, jak wspomniano wcześniej, należy unikać preparatów zawierających aluminium – skutek byłby odwrotny.

Preparaty wapniowe należy popijać pełną szklanką wody. By mogły zostać wchłonięte przez organizm, niezbędna jest też dostateczna ilość kwasu solnego w żołądku. Dlatego powinny być przyjmowane na czczo, chyba że żołądek nie jest w stanie wytworzyć dostatecznej ilości kwasu, co zdarza się często u starszych osób. Wówczas preparaty należy przyjmować podczas posiłków. Bardzo duże dawki wapnia mogą zmniejszyć absorpcję innych ważnych związków mineralnych, takich jak mangan, cynk i żelazo.

Przeciwwskazania: Zwiększona dawka wapnia może spowodować od­kładanie się minerału w nerkach. Osoby cierpiące na kamienie nerkowe powinny przyjmować preparaty wapniowe wyłącznie pod nadzorem lekarza.

Absorpcja wapnia – terapia żywieniowa

Jak wspomniano, absorpcja wapnia może zostać zatrzymana, co tłumaczy tak częste przypadki jego niedoboru. Stosowanie środków przeczyszczających i diety z bardzo dużą zawartością błonnika często zakłócają wchłanianie składników odżywczych, jeżeli pożywienie prze­chodzi zbyt szybko przez przewód pokarmowy. W szczególności otrę­by zwiększają ubytek wapnia, podobnie jak fosforu, magnezu, żelaza i cynku. Do innych składników odżywczych zakłócających absorpcję wapnia należą fityny znajdujące się w otrębach pszenicy i owsa oraz szczawiany, występujące w postaci naturalnej w niektórych zielo­nych warzywach liściastych, m.in. w szpinaku, boćwinie, burakach i rabarbarze. Mięso, napoje gazowane, drożdże piwne oraz przetworzona żywność zawierają fosfor, zmniejszają wchłanianie wapnia, jeżeli w orga­nizmie występuje jego nadmiar. Zmiana poziomu jednego składnika mineralnego powoduje zwykle zmianę poziomu drugiego. Korzystnym stosunkiem wapnia do fosforu jest 1:1, a jeszcze lepszym 2:1; nadmiar fosforu może spowodować niedobór wapnia. Jeżeli więc spożywamy dużo produktów o wysokiej zawartości fosforu, uszczuplamy tym samym za­soby wapnia.

Obniżenie poziomu wapnia w organizmie powoduje też: dieta wysokotłuszczowa, wysokocukrowa, niskobiałkowa lub wysokobiałkowa, postna lub bardzo zaostrzona, jak również picie dużych ilości alkoholu lub kawy (powyżej trzech filiżanek dziennie), przyjmowanie preparatów megawitaminowych witaminy A, lekarstw – tetracykliny i innych anty­biotyków, kortykosterydów, przeciwdrgawkowych, na nadkwasotę, za­wierających aluminium, środków moczopędnych i preparatów tarczyco­wych. Kawa, alkohol i tytoń zwiększają zapotrzebowanie na wapń, po­nieważ zmieniają odczyn krwi z zasadowego na kwasowy. Organizm stara się wówczas przywrócić odpowiedni stan intensywnie pobierając ten składnik z kości.

Nie należy się jednak poddawać. Istnieją skuteczne metody zwiększe­nia poboru tego związku mineralnego, niezbędnego do prawidłowej pracy organizmu. Bez niego nie moglibyśmy się poruszać. Najlepszym sposo­bem na zachowanie zdrowych kości jest utrzymanie odpowiedniego poziomu wapnia i innych składników odżywczych, pochodzących z od­powiednich produktów żywnościowych. Odtłuszczone przetwory mlecz­ne (np. jogurt), są bardzo dobrym ich źródłem, ponieważ zawierają stosunkowo duże ilości związków mineralnych. Jednakże w ich skład wchodzi też dużo cholesterolu, poza tym nasilają one obstrukcje. Mleko zawiera też substancje hamujące absorpcję wapnia. Lepiej więc jeść warzywa, takie jak: kapusta włoska, rukiew wodna, pietruszka, warzywa kapustne, brokuły i kiełki lucerny. Wykaz produktów żywnościowych, będących doskonałymi źródłami wapnia, jak również niezbędnych do jego syntezy witamin. Radzimy też, zamiast stosowania środków prze­czyszczających, wykonywać więcej ćwiczeń fizycznych, pić więcej płynów i jeść więcej świeżych warzyw i owoców.

Terapia żywieniowa (przy osteoporozie)

Utrzymanie odpowiedniego poziomu wapnia w organizmie jest wyzwaniem dla wielu kobiet. Przede wszystkim – większość kobiet przyj­muje wraz z pożywieniem zaledwie około 500-600 miligramów wapnia dziennie – co stanowi połowę dawki niezbędnej do zaspokojenia potrzeb organizmu. Po drugie – trudno nie dostrzegać problemu w sytuacji, gdy poziom wapnia określa tak wiele czynników – od stresu i alkoholu do środków przeczyszczających i wpływu promieni słonecznych. Czy rzeczy­wiście warto się tak martwić o wapń?

Do prawidłowego formowania kości i ich wzrostu organizm potrzebu­je wielu składników odżywczych, do których należą witaminy A, C, D oraz niewielkie ilości związków mineralnych, przede wszystkim fosfor i fluor. Witamina D odgrywa w procesach zachodzących w kościach rów­nie ważną rolę jak wapń. Przetwarza ona bowiem wapń w substancję przyswajalną przez organizm. Najlepszym sposobem pozyskiwania wita­miny D jest wytwarzanie jej przez sam organizm w czasie oddziaływania na ciało promieni słonecznych. Przebywanie na słońcu 15-60 minut dzienne (zależnie od karnacji skóry – osoby o jasnej cerze potrzebują mniej słońca) może dostarczyć organizmowi odpowiednią dawkę wystar­czającej ilości promieni nadfioletowych do syntezy witaminy D. Promie­nie nadfioletowe nie przenikają przez szyby okienne, dlatego trzeba wyjść na zewnątrz, aby ciało mogło je absorbować. Podczas ekspozycji na słońce pamiętać jednak trzeba o ochronie oczu, ponieważ długotrwałe oddziaływanie promieni nadfioletowych może spowodować uszkodzenie wzroku, nawet zaćmę.

Zbyt dużo witaminy D działa odwrotnie; powoduje bowiem pobieranie z kości dużych ilości wapnia. Gdy źródłem witaminy D są promienie nadfioletowe, organizm w naturalny sposób reguluje jej ilość i wyłącza mechanizm syntezy, gdy zasoby są na odpowiednim poziomie. Jeżeli natomiast źródło tej witaminy stanowi pożywienie lub preparaty witaminowe, jej nadmiar magazynowany jest w tkance tłuszczowej i wątrobie. Spowolniona przemiana metaboliczna u kobiet w średnim wieku może mieć dodatkowy wpływ na przemianę wapnia, ponieważ wątroba i nerki nie pracują na tyle wydajnie, by właściwie wykorzystać zmagazynowaną witaminę.

Do prawidłowego rozwoju kości potrzebne są jeszcze inne witami­ny. Witamina A jest niezbędna do tego, by mogły one rosnąć do odpowiedniej długości. Witamina C służy do formowania kolagenowej tkanki łącznej oraz do gojenia się złamań. Ponieważ witamina C rozpuszcza się w wodzie, a jej nadmiar w ciągu godziny od chwili spożycia zostaje wydalony z moczem, ważne jest, by jeść codziennie produkty o dużej jej zawartości. Na szczęście źródeł pożywienia zawie­rających witaminę C jest pod dostatkiem. Na jej absorpcję mają jed­nak niekorzystny wpływ takie czynniki jak na przykład przyjmowanie pigułek antykoncepcyjnych oraz zbyt częste stosowanie środków prze­czyszczających.

Medytacja (w terapii osteoporozy)

Regularne praktykowanie medytacji może rozładować napięcie, zminimalizować obawy i zmniejszyć nadmierną troskę o zdrowie. Osiąg­nięty dzięki niej stan relaksacji jest również pomocny w łagodzeniu dolegliwości nasilanych przez niepokój. Głęboki stan relaksacji pomaga utrzymać odpowiedni poziom wapnia w organizmie, co w przypadku osteoporozy jest najważniejszym wskazaniem terapeutycznym. Aby się zrelaksować, zaleca się ćwiczyć medytowanie  dwa razy w ciągu dnia. Jeżeli dokucza ci ból, staraj się „obserwować” towarzyszące mu niespokojne myśli i oddalać je od siebie.

Medytacja może być łączona ze wszystkimi terapiami naturalnymi.